Stanisław ROŻEK "Przebój" "Zych" 

Stanisław ROŻEK "Przebój" "Zych"
Stanisław Rożek (ur. 11 listopada 1906 r. w Tarnopolu, zm. 6 stycznia 1981 r. w Starym Sączu) - szef referatu II Sztabu Obwodu AK Przasnysz, organizator podziemia poakowskiego po II wojnie światowej, więzień polityczny okresu stalinowskiego, meliorant.
Urodził się w rodzinie leśniczego, Stefana Rożka i Anieli z Kasperskich. Przed wybuchem II wojny światowej pracował w Wydziale Wodno-Melioracyjnym Urzędu Wojewódzkiego w Warszawie. Prowadził meliorację Orzyca i przygotowywał zaporę wodną na Orzycu w okolicach Chorzel, która miała opóźnić marsz wojsk niemieckich na obszar powiatu przasnyskiego. Mieszkał w Małowidzu. Miał też swoją kwaterę w Przasnyszu, przy ul. Ostrołęckiej.
Podczas okupacji niemieckiej był żołnierzem Armii Krajowej w stopniu podporucznika, od września 1942 r. pełnił funkcję kierownika wywiadu w Obwodzie Przasnysz, był też od sierpnia 1944 r. zastępcą dowódcy oddziału AK "Łowcy". Miał okupacyjny pseudonim "Przebój".
Po zakończeniu działań wojennych postanowił dalej działać w konspiracji, tym razem już tej antykomunistycznej. W maju 1945 r. objął z polecenia Stanisława Szmekfefera "Andrzeja" kierownictwo nad samorzutnie powstającymi oddziałami "Samoobrony Społecznej" (później Ruch Obrony Armii Krajowej) w dawnym Inspektoracie "BR", obejmującym powiaty; przasnyski, pułtuski, makowski, ciechanowski i płoński. Na odprawie byłych żołnierzy AK walczących z komunistami Rożek polecił zmienić okupacyjne pseudonimy. Sam przyjął pseudonim "Zych". Utworzono nową siatkę organizacyjną, tzw. "Ośrodka nr 3", w skład którego wchodziły gminy: Dzierzgowo, Janowo, Duczymin, Chorzele, Krzynowłoga Wielka i Krzynowłoga Mała (jego komendantem został został Zacheusz Nowowiejski "Jeż", "Żuk").
Stanisław Rożek nie miał łączności z Okręgiem Warszawskim Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość" aż do wiosny 1946 r. W czerwcu 1946 r. spotkał się ze Stanisławem Sędziakiem "Wartą" z kierownictwa Obszaru Centralnego WiN w Warszawie, gdzie przedstawił ogólną sytuację w Inspektoracie Ruchu Oporu Armii Krajowej (ROAK). W tym okresie nastąpiło formalne włączenie Inspektoratu ROAK do Okręgu Warszawskiego Zrzeszenia "Wolność i Niezawisłość".
Stanisław Rożek został aresztowany 27 lipca 1946 r. w Warszawie. Funkcjonariusze aparatu bezpieczeństwa torturami wymuszali na nim zeznania dotyczące siatki organizacyjnej ROAK. Więzienne przeżycia spowodowały u niego schizofrenię. 22 kwietnia 1947 r. skazany został przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Warszawie na 15 lat więzienia, z czego odsiedział 11 lat.
Po zwolnieniu z więzienia mieszkał początkowo w Przasnyszu, potem wyjechał do rodziny w Starym Sączu. Był członkiem ZBoWiD, odznaczony został Medalem Zwycięstwa i Wolności. Wielokrotnie przyjeżdżał do Przasnysza, spotykając się z kolegami dawnej konspiracji, m. in. z Ryszardem Żbikowskim i Aleksandrem Drwęckim.
Stanisław Rożek żonaty był z Zofią Rejowską (zmarła w 1971 r.), miał troje dzieci. Pochowany został na starym cmentarzu w Starym Sączu.
BIBLIOGRAFIA
1. Alfred Borkowski, Piotr Kaszubowski, Przasnyskie portrety. Część czwarta, Przasnysz - Ciechanów 2011, s. 60-61.
2. Aleksander Drwęcki, Wspomnienie o Stanisławie Rożku, "Ziemia Przasnyska" 1995, nr 11, s. 4.
3. Wojciech Łukaszewski, Działalność niepodległościowego podziemia zbrojnego w powiecie przasnyskim w latach 1945-1951, "Studia Mazowieckie", Rok II/VII, 2006, nr 1, s. 47-49.
4. Tenże, Komunizmowi mówił nie. Stanisław Rożek w walce o wolną i niepodległą Polskę, "Tygodnik Ostrołęcki", nr 12 z 18 marca 2008 r., s. 63.